SOLIDARITET · 20.10.2026 · SOLIDARITY
IASEE–RISE mbështet bojkotin e mësimdhënies të SPUSH-it nga 21 tetori, në solidaritet me studentët dhe nxënësit.
IASEE–RISE supports the university lecturers' teaching boycott from 21 October, in solidarity with students and pupils.
NJOFTIM · 20.10.2026 · ANNOUNCEMENT
Në platformën iasee-rise.org hapen dy seksione për aplikim: Komisioni i Vettingut dhe Bordi Drejtues për Demokracinë e Drejtpërdrejtë. Çdo individ që ndihet i aftë është i lirë të aplikojë për njërin ose për të dy.
Two sections are now open for applications: the Vetting Commission and the Leading Board for Direct Democracy. Anyone who feels able may apply for one or both.
DEKLARATË · 20.10.2026 · STATEMENT
Shqiptarë, mos ua jepni të dhënat tuaja të panjohurve! IASEE–RISE nuk ka asnjë lidhje me portalin «Bordi Tranzitor Jopartiak».
IASEE–RISE has no connection with the anonymous “Bordi Tranzitor Jopartiak” portal, which asks for Albanians’ CVs without saying who runs it.
Peticioni ka kaluar këtu nga ia-see.com.
Pushteti u kthehet qytetarëve.
Një lëvizje qytetare, paqësore dhe jopartiake për demokraci të drejtpërdrejtë në Shqipëri. Peticionin e nënshkruajnë shtetasit e Shqipërisë, brenda vendit dhe në diasporë.
— nënshkrime deri tani
- ShqipëriaShqipëriPeticioni është i hapur
- Jashtë Shqipërisë (diaspora)DiasporaPeticioni është i hapur
Shteti i kapur nuk ndreqet nga brenda.
Në Shqipëri pushteti është përqendruar te pak njerëz. Postet, tenderat dhe drejtësia shpërndahen sipas besnikërisë, jo meritës. Përgjegjësia për këtë është personale dhe u takon atyre që qeverisën; rendi kushtetues u siguroi mosndëshkimin. Zgjedhjet ndërrojnë fytyrat, por jo sistemin.
Përgjigjja e qytetarëve ka qenë largimi. Shqipëria kishte 3,18 milionë banorë në regjistrimin e vitit 1989 dhe 2,40 milionë në atë të vitit 2023.
Burimi: INSTAT, Regjistrimi i Popullsisë 1989 dhe 2023.
Ne propozojmë një rrugë tjetër: qytetarët të kenë mjetet ligjore për të vendosur vetë, si në Zvicër prej mbi 150 vjetësh.
Katër mjete në duart e qytetarit
Demokracia e drejtpërdrejtë nuk zëvendëson parlamentin. I jep qytetarit fjalën e fundit kur përfaqësuesit nuk e dëgjojnë.
- Nisma qytetare
- Një numër i caktuar nënshkrimesh e çon një ligj ose një ndryshim kushtetues drejtpërdrejt në votë, pa leje nga partitë.
- Referendumi detyrues
- Vendimet e mëdha, përfshirë kushtetutën, miratohen nga populli. Rezultati është ligj, jo këshillë.
- Revokimi
- Qytetarët mund të shkarkojnë një zyrtar të zgjedhur para afatit, kur ai shkel besimin e tyre.
- Kuvendi qytetar me short
- Qytetarë të zakonshëm, të përzgjedhur me short dhe përfaqësues të shoqërisë, shqyrtojnë çështjet dhe u propozojnë zgjidhje votuesve.
Rruga nga nënshkrimi te kushtetuta e re
-
Së pari, qeveria
Dorëheqja e qeverisë dhe një qeveri teknike me mandat të kufizuar, pa asnjë parti parlamentare, me mjete paqësore dhe të ligjshme. Protesta paqësore udhëhiqet nga grupe qytetarësh shqiptarë nga Shqipëria dhe nga e gjithë diaspora, studentë dhe nxënës të shkollave të mesme mbi 18 vjeç, të bashkuar në një strategji të vetme: largimin e Qeverisë dhe të Kuvendit aktual kuisling dhe ndalimin e riciklimit të çdo partie parlamentare të sistemit të vjetër që nga viti 1924. IASEE–RISE u ofron të gjitha grupeve dhe partive të pavarura, nën një flamur të vetëm, të nënshkruajnë Deklaratën e Përbashkët që legjitimon këtë bashkim për t'i dhënë fund regjimit aktual diktatorial me mjete paqësore.
-
Kushtetuta e hapur
Tekstin e harton publikisht një komision juristësh kushtetues dhe ekspertësh jopartiakë; një asamble qytetare e përzgjedhur me short e shqyrton dhe propozon ndryshime. Qytetarët e mbështesin me nënshkrimet e tyre.
-
Vëzhgimi ndërkombëtar
Bashkimi Europian dhe partnerët transatlantikë ftohen të vëzhgojnë. Komisionit të Venecias i kërkohet vetëm mendimi juridik, si garanci kundër shfuqizimit; vendimi u takon qytetarëve.
-
Referendumi
Kushtetuta e re hyn në fuqi vetëm përmes procedurës së rishikimit që parashikon vetë Kushtetuta, përfshirë nenin 177, dhe miratimit nga populli në një referendum detyrues.
Një vend, qytetarë brenda dhe jashtë tij
Nisma i përket vetëm Shqipërisë. Vendimin për qeverinë dhe kushtetutën e Shqipërisë e marrin shtetasit e Shqipërisë, brenda vendit dhe në diasporë. Diaspora është pjesë e kombit dhe zëri i saj vlen njësoj.
Shqiptarët e Kosovës dhe të vendeve të tjera mund të shprehin solidaritetin e tyre, por nuk vendosin për qeverinë e Shqipërisë, ashtu si ne nuk vendosim për qeveritë e tyre. Kërkojmë koordinatorë vullnetarë në çdo qark të Shqipërisë dhe në komunitetet e diasporës.
Çfarë premtojmë
- Paqësore. Vetëm mjete demokratike: nënshkrime, debat, votë.
- Jopartiake. Nuk jemi parti dhe nuk kandidojmë. Synojmë rregullat, jo pushtetin.
- Brenda ligjit. Çdo hap mbështetet në kushtetutë dhe në standardet europiane.
- Transparente. Kush financon dhe si shpenzohet publikohet.
- E hapur. Dokumentet, metoda dhe kodi i kësaj platforme janë të lira për t'u përdorur.
Një metodë e hapur
Çdo popull vendos vetë për kushtetutën e vet, me votën e vet. Dokumentet dhe kodi i kësaj platforme janë të lira për t'u përdorur nga kushdo që dëshiron të ndërtojë institucione të ndershme në vendin e tij.
Dokumentet
Paketa zyrtare, versioni i 9 tetorit 2026. Lexojini para se të nënshkruani.
Letër e hapur · Tetor 2026
Letër e hapur drejtuar Bashkimit Europian
Lexo letrën e plotë
Presidentes së Komisionit Europian, Presidentit të Këshillit Europian, Presidentes së Parlamentit Europian, Shteteve Anëtare të Bashkimit Europian dhe Komisionit të Venecias të Këshillit të Europës.
Ne, shqiptarët e Shqipërisë, Kosovës, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut, Serbisë dhe Greqisë — që jetojmë në trojet tona stërgjyshore — së bashku me popujt e tjerë të Ballkanit Perëndimor, boshnjakë, kroatë, malazezë, maqedonas, serbë, romë dhe pjesëtarë të çdo komuniteti tjetër, dhe me diasporat tona anembanë botës, ju shkruajmë jo si kundërshtarë të Europës, por si ndër besimtarët e saj më të palëkundur. Ju shkruajmë sepse po shohim vendet tona të zbrazen, institucionet tona të kapen dhe të ardhmen tonë europiane të shuhet në heshtje — përpara syve të Bashkimit Europian, dhe shumë shpesh me pranimin e tij të heshtur.
Një rajon që u la në pritje.
Për më shumë se një shekull, fati i popujve tanë është vendosur shpesh mbi kokën tonë. Për shqiptarët, kjo nisi në vitin 1878: Traktati i Shën Stefanit dhe më pas Kongresi i Berlinit u dhanë shteteve fqinje toka të banuara nga shqiptarët, dhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit u ngrit për t'i mbrojtur ato. Në vitin 1913, Konferenca e Ambasadorëve në Londër e vizatoi shtetin shqiptar vetëm mbi një pjesë të katër vilajeteve ku jetonin shqiptarët, dhe afër gjysma e kombit mbeti jashtë kufijve të tij — e sakrifikuar ndaj llogarive të fuqive të mëdha dhe ambicieve ekspansioniste të qeverive fqinje. Edhe popujt e tjerë të rajonit kanë njohur kufij të vizatuar nga të tjerët, luftëra që u imponuan dhe paqe që u negociuan pa ta. Në vitin 2003, në Selanik, Bashkimi Europian na premtoi se e ardhmja e Ballkanit është në Europë. Më shumë se njëzet vjet më vonë, asnjë nga vendet tona nuk është anëtar. Nuk e kujtojmë këtë histori për të ushqyer mëri. E kujtojmë sepse modeli po përsëritet — dhe sepse Europa ka tani mundësinë, ndoshta të fundit, ta thyejë atë.
Stabilitokracia nuk është stabilitet.
Në emër të stabilitetit, Bashkimi Europian shumë shpesh ka përqafuar qeveri që janë demokratike në formë dhe të kapura në thelb. Ka mbyllur sytë para zgjedhjeve të manipuluara, para blerjes së votave, para kapjes së gjykatave, mediave, prokurimit publik dhe punësimit shtetëror nga një klasë e ngushtë politike. Brukseli e ka quajtur këtë stabilitet. Për ne ka nënkuptuar të kundërtën: shtete që u shërbejnë rrjeteve korruptive të politikanëve, oligarkëve dhe patronazhit, e jo qytetarëve. Duke shpërblyer pamjen e rendit mbi thelbin e shtetit të së drejtës, Unioni — sado padashje — ka ndihmuar të financohet dhe të legjitimohet pikërisht kapja që po i gërryen vendet tona.
Kostoja matet në njerëz.
Prova nuk është në retorikën tonë, por në regjistrimet e popullsisë. Shqipëria kishte 3,18 milionë banorë në vitin 1989 dhe 2,40 milionë në vitin 2023 — afër një e katërta e kombit e larguar brenda një brezi. Po të kishte vazhduar me ritmin e shtimit natyror të vitit 1988, Shqipëria sot do të kishte rreth 6,2 milionë banorë. E njëjta histori përsëritet, në shkallë të ndryshme, në gjithë rajonin: fshatra që zbrazen, shkolla që mbyllen, mjekë, infermierë dhe inxhinierë që i shërbejnë sot Gjermanisë, Italisë, Austrisë dhe Zvicrës. Po largohen të dy brezat — të vjetrit, që humbën kursimet dhe besimin, dhe të rinjtë, që nuk e kanë parë kurrë sistemin të shpërblejë meritën mbi besnikërinë. Kur pasuria publike u kalon të paktëve besnikë dhe çdo derë mbyllet për këdo jashtë rrjetit, të ndershmit dhe të aftët mbeten me një zgjedhje të vetme të arsyeshme: të ikin. Një Europë që toleron shkakun nuk mund të mohojë pasojën.
Plaga është e përbashkët — edhe shërimi.
Oligarkia nuk njeh kufij etnikë. Elitat e kapura të çdo kombi lulëzojnë kur ne kemi frikë nga njëri-tjetri, dhe e përdorin nacionalizmin si perde për të fshehur grabitjen e përditshme. Shqiptari në Tiranë, serbi në Nish, boshnjaku në Tuzla, maqedonasi në Manastir dhe malazezi në Nikshiq kanë të njëjtin interes: një shtet që u shërben qytetarëve, gjykata që nuk blihen dhe vende pune që fitohen me meritë. Kjo letër nuk flet në emër të një kombi kundër një tjetri. Flet në emër të qytetarëve kundër kapjes.
Çfarë kërkojmë ne, qytetarët.
Kemi arritur në përfundimin — me maturi, pas tri dekadash zhgënjimi — se ndërrimi i një grupi udhëheqësish me një tjetër nuk do të na shpëtojë, sepse vetë dizajni është ndërtuar për kapje. Nuk na duhet një reformë tjetër e të njëjtit sistem. Na duhen rregulla të reja, të shkruara dhe të miratuara nga vetë qytetarët: nisma qytetare që çon një ligj drejt e në votë, referendum detyrues për vendimet e mëdha, revokim i atyre që shkelin besimin publik dhe kuvende qytetare të zgjedhura me short. Zvicra i përdor këto mjete prej mbi 150 vjetësh. Islanda u përpoq midis 2010 dhe 2013 të shkruante një kushtetutë me qytetarët, por nuk mundi ta përfundonte, sepse fjalën e fundit ia la parlamentit që reforma kërcënonte.
Ne do ta përfundojmë: në mënyrë paqësore, jopartiake dhe brenda ligjit, me një kushtetutë të re të diskutuar hapur dhe të miratuar me referendum popullor detyrues, të ankoruar që në fillim te Komisioni i Venecias dhe te mbikëqyrja europiane. Fillojmë nga Shqipëria, ku dokumentet janë gati. Çdo vend tjetër mund ta ndjekë me rrugën dhe ligjet e veta.
Çfarë i kërkojmë Bashkimit Europian.
Zbatoni kushtet tuaja — kriteret e Kopenhagenit dhe të shtetit të së drejtës ashtu si i shkruat, rreptësisht dhe pa përjashtim për qeveritë që premtojnë „stabilitet“. Bëjini integritetin zgjedhor dhe çmontimin e klientelizmit kushte të qarta e të matshme të anëtarësimit, jo shënime në fund të faqes. Lidheni çdo euro dhe çdo hap përpara me reforma që qytetarët i ndiejnë vërtet në jetën e tyre. Dëgjoni qytetarët dhe shoqërinë civile, jo vetëm qeveritë. Dhe mbështetni proceset kushtetuese të ligjshme, transparente dhe të udhëhequra nga qytetarët — përmes Komisionit të Venecias, Parlamentit Europian dhe instrumenteve tuaja për demokracinë dhe shtetin e së drejtës.
Kjo është prova e Europës — dhe premtimi ynë.
Për më shumë se një shekull, popujve të Ballkanit Perëndimor u është thënë të presin, të besojnë dhe t'i mbajnë besnikëri një rendi europian që shpesh vendosi për ne pa ne. Ne ende po e mbajmë atë besnikëri. Por besnikëria ka një kufi, dhe e jona po emigron, një largim pas tjetrit. Bashkimi Europian mund të vazhdojë ta ngatërrojë një qetësi të kapur me stabilitet — ose mund të qëndrojë, qoftë edhe një herë, në krah të qytetarëve dhe jo në krah të atyre që i qeverisin. I kërkojmë Europës të zgjedhë të dytën.
Dhe u premtojmë bashkëqytetarëve tanë, brenda vendit dhe në mërgim: nuk do të presim më që ndryshimin ta sjellë dikush tjetër. Do ta sjellim vetë — me nënshkrime, me debat dhe me votë.
Nënshkruar, me respekt dhe vendosmëri — qytetarët e Ballkanit Perëndimor dhe diasporat e tyre.
To the President of the European Commission, the President of the European Council, the President of the European Parliament, the Member States of the European Union and the Venice Commission of the Council of Europe.
We, the Albanians of Albania, Kosovo, Montenegro, North Macedonia, Serbia and Greece — living on our ancestral lands — together with the other peoples of the Western Balkans, Bosniaks, Croats, Montenegrins, Macedonians, Serbs, Roma and members of every other community, and with our diasporas throughout the world, write to you not as opponents of Europe, but as among its most steadfast believers. We write because we are watching our countries empty out, our institutions captured and our European future fading in silence — before the eyes of the European Union, and too often with its silent acceptance.
A region left waiting.
For more than a century, the fate of our peoples has often been decided over our heads. For Albanians it began in 1878: the Treaty of San Stefano and then the Congress of Berlin handed lands inhabited by Albanians to neighbouring states, and the Albanian League of Prizren rose to defend them. In 1913 the Conference of Ambassadors in London drew the Albanian state on only part of the four vilayets where Albanians lived, and nearly half of the nation was left outside its borders — sacrificed to the calculations of the great powers and the expansionist ambitions of neighbouring governments. The other peoples of the region, too, have known borders drawn by others, wars imposed on them and peace negotiated without them. In 2003, in Thessaloniki, the European Union promised that the future of the Balkans lies in Europe. More than twenty years later, none of our countries is a member. We do not recall this history to feed resentment. We recall it because the pattern is repeating — and because Europe now has the chance, perhaps the last, to break it.
Stabilitocracy is not stability.
In the name of stability, the European Union has too often embraced governments that are democratic in form and captured in substance. It has closed its eyes to manipulated elections, to vote-buying, to the capture of the courts, the media, public procurement and state employment by a narrow political class. Brussels has called this stability. For us it has meant the opposite: states that serve corrupt networks of politicians, oligarchs and patronage rather than citizens. By rewarding the appearance of order over the substance of the rule of law, the Union — however unintentionally — has helped finance and legitimise the very capture that is eroding our countries.
The cost is measured in people.
The proof is not in our rhetoric but in our censuses. Albania had 3.18 million residents in 1989 and 2.40 million in 2023 — nearly a quarter of the nation gone within one generation. Had it kept the natural growth rate of 1988, Albania would today have about 6.2 million people. The same story repeats, to different degrees, across the region: villages emptying, schools closing, doctors, nurses and engineers who now serve Germany, Italy, Austria and Switzerland. Both generations are leaving — the old, who lost their savings and their trust, and the young, who have never seen the system reward merit over loyalty. When public wealth goes to a loyal few and every door closes to anyone outside the network, the honest and the capable are left with one reasonable choice: to leave. A Europe that tolerates the cause cannot deny the consequence.
The wound is shared — and so is the cure.
Oligarchy knows no ethnic borders. The captured elites of every nation prosper when we fear one another, and they use nationalism as a curtain to hide everyday plunder. The Albanian in Tirana, the Serb in Niš, the Bosniak in Tuzla, the Macedonian in Bitola and the Montenegrin in Nikšić share one interest: a state that serves its citizens, courts that cannot be bought and jobs won on merit. This letter does not speak for one nation against another. It speaks for citizens against capture.
What we, the citizens, ask.
We have reached the conclusion — soberly, after three decades of disappointment — that replacing one group of leaders with another will not save us, because the design itself is built for capture. We do not need another reform of the same system. We need new rules, written and adopted by citizens themselves: citizens' initiatives that put a law straight to a vote, binding referendums on major decisions, the recall of those who betray public trust, and citizens' assemblies chosen by lot. Switzerland has used these tools for more than 150 years. Iceland tried between 2010 and 2013 to write a constitution with its citizens, but could not complete it, because it left the final word to the parliament the reform threatened.
We will complete it: peacefully, without parties and within the law, with a new constitution debated openly and adopted by binding popular referendum, anchored from the start in the Venice Commission and European oversight. We begin in Albania, where the documents are ready. Every other country can follow by its own path and its own laws.
What we ask of the European Union.
Apply your own conditions — the Copenhagen and rule-of-law criteria as you wrote them, strictly and without exemption for governments that promise “stability”. Make electoral integrity and the dismantling of clientelism clear and measurable conditions of membership, not footnotes. Tie every euro and every step forward to reforms that citizens can actually feel in their lives. Listen to citizens and civil society, not only to governments. And support lawful, transparent, citizen-led constitutional processes — through the Venice Commission, the European Parliament and your instruments for democracy and the rule of law.
This is Europe's test — and our promise.
For more than a century, the peoples of the Western Balkans have been told to wait, to trust and to stay loyal to a European order that often decided about us without us. We are still keeping that loyalty. But loyalty has a limit, and ours is emigrating, one departure after another. The European Union can go on mistaking a captured calm for stability — or it can, even once, stand with the citizens rather than with those who govern them. We ask Europe to choose the second.
And we promise our fellow citizens, at home and abroad: we will no longer wait for someone else to bring the change. We will bring it ourselves — with signatures, with debate and with the vote.
Signed, with respect and resolve — the citizens of the Western Balkans and their diasporas.
Versioni i parë i letrës (qershor 2026)
Presidentes së Komisionit Europian, Presidentit të Këshillit Europian, Presidentes së Parlamentit Europian dhe Shteteve Anëtare të Bashkimit Europian.
Ne, shqiptarë të Republikës së Shqipërisë dhe të Kosovës, të bashkësive të Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe Greqisë, si dhe të diasporës mbarëbotërore — qytetarë, profesionistë, punëtorë, studentë dhe familje të shpërndara në mbarë kontinentin e më gjerë — ju shkruajmë jo si kundërshtarë të Europës, por si ndër besimtarët e saj më të palëkundur. Ju shkruajmë sepse po shohim kombin tonë duke u zbrazur, institucionet tona të kapura dhe të ardhmen tonë europiane duke u shuar në heshtje — me dijeninë e plotë të Bashkimit Europian, dhe shumë shpesh me pranimin e tij të heshtur.
Një histori e të qenit i anashkaluar.
Prej afër 150 vjetësh — që kur Kongresi i Berlinit i vitit 1878 copëtoi tokat e banuara nga shqiptarët dhe Lidhja e Prizrenit u ngrit në protestë — populli shqiptar ka parë vendime europiane të marra mbi kokën e tij. Herë pas here interesi ynë kombëtar iu nënshtrua llogarive të fuqive të mëdha dhe ambicieve ekspansioniste të shteteve fqinje; territori ynë u nda, populli ynë u shpërnda nëpër kufij që nuk i vizatoi, dhe çështja shqiptare u la si puna e papërfunduar e Europës. Nuk e rikujtojmë këtë histori për të ushqyer mëri. E rikujtojmë sepse modeli po përsëritet — dhe sepse Europa tani ka mundësinë, ndoshta të fundit, ta thyejë atë.
Stabilitokracia nuk është stabilitet.
Në emër të stabilitetit, Bashkimi Europian shumë shpesh ka përqafuar qeveri të rajonit tonë që janë demokratike në formë dhe të kapura në thelb. Ka mbyllur sytë para zgjedhjeve të manipuluara, para blerjes klienteliste të votave, para kapjes sistematike të gjykatave, mediave, prokurimit publik dhe punësimit shtetëror nga një klasë e ngushtë politike. Brukseli e ka quajtur këtë stabilitet. Për ne ka nënkuptuar të kundërtën: një shtet që i shërben një rrjeti patronazhi e jo qytetarëve të vet. Duke shpërblyer pamjen e rendit mbi thelbin e shtetit të së drejtës, Unioni — sado padashje — ka ndihmuar të financojë dhe legjitimojë pikërisht kapjen që po e gërryen vendin tonë.
Kostoja matet në njerëz.
Prova nuk është në retorikën tonë, por në censusin tonë. Popullsia banuese e Shqipërisë ka rënë në rreth 2,4 milionë, nga rreth 3,3 milionë një brez më parë — afër një e katërta e kombit e zhdukur, kryesisht për shkak të emigrimit. Po largohen të dy brezat: të vjetrit, që humbën kursimet dhe besimin në shembjet e viteve 1990, dhe të rinjtë, që nuk e kanë parë kurrë sistemin të shpërblejë meritën mbi besnikërinë. Një monopol patronazhi që ia kalon pasurinë publike të paktëve besnikë, varfëron shumicën e përjashtuar dhe i mbyll çdo derë kujtdo jashtë rrjetit, i lë të ndershmit dhe të aftët me një zgjedhje të vetme të arsyeshme — të ikin. Një Europë që toleron shkakun nuk mund të mohojë pasojën.
Çfarë kërkon tani populli shqiptar.
Kemi arritur në përfundimin — me maturi, dhe pas tri dekadash zhgënjimi — se ndërrimi i një grupi udhëheqësish me një tjetër nuk do të na shpëtojë, sepse vetë dizajni është ndërtuar për kapje. Shqipëria nuk ka nevojë për një reformë tjetër të të njëjtit sistem. Ka nevojë për një kushtetutë të re dhe një parlament të ri, të shkruar dhe të ratifikuar nga vetë qytetarët e saj. Pikërisht këtë provoi Islanda midis 2010 dhe 2013 — dhe nuk mundi ta përfundonte, sepse ia la fjalën e fundit pikërisht parlamentit që reforma kërcënonte. Shqipëria mund të përfundojë atë që Islanda nisi: në mënyrë të ligjshme dhe paqësore, përmes një procesi kushtetutëbërës qytetar dhe një referendumi popullor të detyrueshëm, të spirancuar që në fillim te Komisioni i Venecias dhe te mbikëqyrja europiane.
Çfarë i kërkojmë Bashkimit Europian.
Zbatoni kushtet tuaja — kriteret e shtetit të së drejtës dhe ato të Kopenhagenit ashtu si i shkruat, rreptësisht dhe pa asnjë përjashtim të veçantë për qeveritë që premtojnë „stabilitet“. Bëjini integritetin zgjedhor dhe çmontimin e klientelizmit kushte të qarta e të matshme të anëtarësimit, jo shënime në fund të faqes. Ndaloni shpërblimin e kapjes së shtetit me gjuhën e partneritetit dhe lidheni çdo hap përpara me reformë të verifikueshme që qytetarët e ndiejnë vërtet. Dhe mbështetni një rinisje kushtetuese të ligjshme, transparente e të udhëhequr nga qytetarët — përmes Komisionit të Venecias, Parlamentit Europian dhe instrumenteve tuaja për demokracinë dhe shtetin e së drejtës.
Kjo është prova e Europës — dhe ndoshta shansi i saj i fundit.
Prej afër 150 vjetësh populli shqiptar i është thënë të presë, të besojë, t’i mbajë besnikëri një rendi europian që vendosi vazhdimisht fatin e tij pa të. Ne ende po e mbajmë atë besnikëri. Por besnikëria ka një kufi, dhe e jona po emigrohet, një largim pas tjetrit. Bashkimi Europian mund të vazhdojë ta ngatërrojë një qetësi të kapur me stabilitet dhe të shohë një komb besnik europian duke u tretur në dëshpërim — ose mundet, qoftë edhe një herë, të qëndrojë në krah të popullit shqiptar e jo në krah të atyre që e qeverisin. I kërkojmë Europës të zgjedhë të dytën. Mund të mos e ketë sërish mundësinë.
Nënshkruar, me respekt dhe vendosmëri — Populli Shqiptar, i Shqipërisë dhe Kosovës, i Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe Greqisë, dhe i diasporës anembanë botës.
To the President of the European Commission, the President of the European Council, the President of the European Parliament and the Member States of the European Union.
We, Albanians of the Republic of Albania and of Kosovo, of the communities of North Macedonia, Montenegro and Greece, and of the worldwide diaspora — citizens, professionals, workers, students and families spread across the continent and beyond — write to you not as opponents of Europe, but as among its most steadfast believers. We write because we are watching our nation empty out, our institutions captured and our European future fading in silence — with the full knowledge of the European Union, and too often with its silent acceptance.
A history of being passed over.
For almost 150 years — since the Congress of Berlin in 1878 partitioned the lands inhabited by Albanians and the League of Prizren rose in protest — the Albanian people have seen European decisions taken over their heads. Time and again our national interest was subordinated to the calculations of the great powers and the expansionist ambitions of neighbouring states; our territory was divided, our people scattered across borders they did not draw, and the Albanian question was left as Europe's unfinished business. We do not recall this history to feed resentment. We recall it because the pattern is repeating — and because Europe now has the chance, perhaps the last, to break it.
Stabilitocracy is not stability.
In the name of stability, the European Union has too often embraced governments in our region that are democratic in form and captured in substance. It has closed its eyes to manipulated elections, to clientelist vote-buying, to the systematic capture of the courts, the media, public procurement and state employment by a narrow political class. Brussels has called this stability. For us it has meant the opposite: a state that serves a patronage network rather than its own citizens. By rewarding the appearance of order over the substance of the rule of law, the Union — however unintentionally — has helped finance and legitimise the very capture that is eroding our country.
The cost is measured in people.
The proof is not in our rhetoric but in our census. Albania's resident population has fallen to about 2.4 million, from about 3.3 million a generation ago — nearly a quarter of the nation gone, mainly through emigration. Both generations are leaving: the old, who lost their savings and their trust in the collapses of the 1990s, and the young, who have never seen the system reward merit over loyalty. A patronage monopoly that hands public wealth to a loyal few, impoverishes the excluded majority and closes every door to anyone outside the network leaves the honest and the capable with only one reasonable choice — to leave. A Europe that tolerates the cause cannot deny the consequence.
What the Albanian people now ask.
We have reached the conclusion — soberly, and after three decades of disappointment — that replacing one group of leaders with another will not save us, because the design itself is built for capture. Albania does not need another reform of the same system. It needs a new constitution and a new parliament, written and ratified by its own citizens. This is exactly what Iceland attempted between 2010 and 2013 — and could not complete, because it left the final word to the very parliament the reform threatened. Albania can complete what Iceland began: lawfully and peacefully, through a citizen-led constitution-making process and a binding popular referendum, anchored from the start in the Venice Commission and European oversight.
What we ask of the European Union.
Apply your own conditions — the rule-of-law and Copenhagen criteria as you wrote them, strictly and without any special exemption for governments that promise “stability”. Make electoral integrity and the dismantling of clientelism clear and measurable conditions of membership, not footnotes. Stop rewarding state capture with the language of partnership, and tie every step forward to verifiable reform that citizens can actually feel. And support a lawful, transparent, citizen-led constitutional restart — through the Venice Commission, the European Parliament and your instruments for democracy and the rule of law.
This is Europe's test — and perhaps its last chance.
For almost 150 years the Albanian people have been told to wait, to trust, to stay loyal to a European order that repeatedly decided their fate without them. We are still keeping that loyalty. But loyalty has a limit, and ours is emigrating, one departure after another. The European Union can go on mistaking a captured calm for stability and watch a loyal European nation dissolve in despair — or it can, even once, stand with the Albanian people rather than with those who govern them. We ask Europe to choose the second. It may not have the chance again.
Signed, with respect and resolve — the Albanian people, of Albania and Kosovo, of North Macedonia, Montenegro and Greece, and of the diaspora throughout the world.
Shikoni prezantimin
Naske Afezolli, nismëtar i IASEE–RISE, shpjegon propozimin dhe teorinë që e mbështet.
Lexoni para se të nënshkruani
Pas rënies së komunizmit, diktatura e një partie nuk u zëvendësua me demokraci të vërtetë, por me një formë të re diktature me fasadë demokratike: dy ose tre parti që ndërrohen në pushtet dhe, bashkë me oligarkët, shfrytëzojnë popullin dhe pasuritë e vendit. Ky model u forcua shpesh me tolerancën, e ndonjëherë me mbështetjen, e vendeve të pasura, që gjetën te politikanët e korruptuar partnerë të bindur dhe te vendet tona burime të lira.
Prandaj ju ftojmë të lexoni para se të nënshkruani punimin teorik të Naskë Afezollit, „Vazhdimësia Kushtetuese e Shqipërisë dhe Argumenti për Demokracinë e Drejtpërdrejtë”. Ai shpjegon pse i njëjti model rikthehet nën çdo qeveri: përgjegjësia e atyre që qeverisën është personale, por rendi kushtetues u siguroi mosndëshkimin, dhe pa rregulla të reja e njëjta gjë do të përsëritet. Kush e kupton strategjinë, nënshkruan me bindje dhe e mbron nënshkrimin e vet. Por të kuptuarit vetëm nuk mjafton: pa nënshkrimet e qytetarëve, regjimet oligarkike nuk do të marrin kurrë fund.
Lexoni punimin teorik të Naskë Afezollit (PDF)Read Naskë Afezolli’s theory paper (PDF)
Videoja ngarkohet nga YouTube vetëm kur e luani.
Nënshkruaj peticionin
Me nënshkrimin tuaj mbështetni dorëheqjen e qeverisë së kapur dhe kërkoni një kushtetutë të re, të hartuar hapur dhe të miratuar me referendum detyrues. Peticionin e nënshkruajnë shtetasit e Shqipërisë, brenda vendit dhe në diasporë.
— qytetarë kanë nënshkruar deri tani
Kontrolloni email-in.
Dërguam një lidhje konfirmimi te . Hapeni dhe klikoni lidhjen: nënshkrimi përfundon vetë, edhe nëse e hapni në një telefon ose kompjuter tjetër. Nuk keni nevojë të shkruani asgjë përsëri. Nëse nuk e gjeni, shikoni te Spam.
Konfirmoni email-in
E hapët lidhjen në një pajisje tjetër. Shkruani përsëri email-in me të cilin nënshkruat.
Nënshkruat. Faleminderit.
Tani ndihmoni më shumë se një nënshkrim: dërgojani peticionin tre njerëzve që i besojnë fjalës suaj.
Ky mund të jetë shansi i fundit i Europës për t'i mbajtur besnikëri popullit shqiptar. Ne ende po e mbajmë tonën.
Çfarë është ky peticion dhe çfarë nuk është
- Një mandat politik i verifikuar
- Nuk zëvendëson procedurën ligjore
- Mbrojtja e të dhënave
- Jopartiake
- Si verifikojmë
Pyetje të shpeshta
A është e ligjshme?
Po. Peticioni është e drejtë kushtetuese. Lëvizja përdor vetëm mjete paqësore dhe demokratike dhe kërkon që kushtetuta e re të miratohet me votë popullore.
A jeni parti politike?
Jo. Nuk kandidojmë në zgjedhje dhe nuk mbështesim asnjë parti. Synimi ynë janë rregullat e lojës, jo pushteti.
Çfarë ndodh me të dhënat e mia?
Ruhen të mbrojtura dhe i shohin vetëm administratorët e lëvizjes. Nuk shiten dhe nuk publikohen. Mund të kërkoni fshirjen e tyre në çdo kohë me email.
Kush e financon lëvizjen?
Deri tani punën e kanë mbuluar vetë nismëtarët. Çdo kontribut i ardhshëm do të publikohet me emër dhe shumë.
A mund të nënshkruaj nga jashtë vendit?
Po, nëse jeni shtetas i Shqipërisë. Diaspora është pjesë e kombit dhe zëri i saj vlen njësoj.
Pse Zvicra si shembull?
Zvicra i përdor mjetet e demokracisë së drejtpërdrejtë, si referendumin dhe nismën qytetare, prej mbi 150 vjetësh dhe është një nga demokracitë më të qëndrueshme në botë. Nuk e kopjojmë verbërisht. Në veçanti, decentralizimi ynë nuk ndjek modelin zviceran të kantoneve: Shqipëria mbetet shtet unitar, një popull dhe një gjuhë, dhe vetëqeverisja vendore mbështetet te bashkitë dhe qarqet ekzistuese.